محمد حسن سمسار
159
جغرافياى تاريخى سيراف ( فارسى )
دقيق قبله نيز خود مىتواند سبب ديگرى براى موجه ساختن گورستان سيراف به حساب آيد . جاى شگفتى است كه در پارهاى از گورستانهاى كنونى تهران ، چون ابن بابويه و امامزاده عبد الله در ميان گورها اختلاف جهت به چشم مىخورد . بيهوده و تصادفى نيست كه در بيشتر كتابهاى معتبر فقهى ، فصلى به قبله - شناسى اختصاص داده شده است . اين نشانه بسيار روشنى است بر مشكلاتى كه براى عامه مردم در اين كار موجود بوده ، و حتى ديديم كه در كار ساختن محراب مساجد اين مشكل وجود داشته است . اگر به ياد آوريم كه براى شناخت دقيق قبله و ساختن محراب از آگاهترين مردم استفاده ميگرديد ، ( و حتى گاهى از كشف و كرامت و اعجاز بهره ميگرفتند ) ، ولى با همه اين تلاشها نتيجه موثر بدست نميامد ، پيداست كه نبايد از گوركنان و كسانى كه دست اندر كار كفن و دفن مردگان بودهاند انتظار شناخت دقيق قبله را داشت . ج - دلايل تاريخى : تأثير آداب پيش از اسلام درست است كه با فرو افتادن شاهنشاهى ساسانى بدست تازيان آنان بر ايران مسلط شدند و بيشتر مردم ايران باسلام گرويدند . اما اين وضع هرگز سبب دگرگون شدن فرهنگ و آداب و سنن ايران نگرديد . اسلام پذيرفتن ايرانيان نه در آغاز و نه پس از آن هرگز سبب نشد كه ايرانيان سنن گذشته خود را بفراموشى سپارند . همچنانكه برگزارى مراسمى چون نوروز و مهرگان و هزاران رسم و آئين ديگر همچنان باقى ماند ، در مورد آداب ديگر از جمله آداب مربوط بمردگان نيز وضع چنان بود . ميدانيم دگرگونى فرهنگ يك ملت به عوامل گوناگون نيازمند است . نخست فرهنگ نيرومندتر كه بتواند جايگزين فرهنگ و تمدن آن ملت گردد . و ديگر دو عامل آمادگى پذيرش و زمان لازم براى اين جايگزينى . تازيان بهنگام هجوم بر ايران نه تنها فاقد شرط نخستين بودند ، بلكه